ایلان ماسک، کارآفرین بلندپرواز دنیای تکنولوژی، به تازگی پیشنهادی را مطرح کرده است که حتی در مقایسه با استانداردهای خود او نیز عجیب به نظر میرسد: ساخت یک کارخانه هوش مصنوعی روی کره ماه! بر اساس گزارشی که در تاریخ 10 فوریه 2026 (21 بهمن 1404) توسط روزنامه نیویورک تایمز منتشر شد، ماسک این ایده را در جریان یک جلسه داخلی در شرکت ایکسایآی (xAI) مطرح کرده است. او معتقد است که زیرساختهای ماه میتواند قدرت محاسباتی هوش مصنوعی را به سطحی فراتر از محدودیتهای امروزی زمین برساند. استفاده از یک کارخانه هوش مصنوعی در خارج از جو زمین، میتواند کلید حل بحران انرژی و فضای مورد نیاز برای ابرکامپیوترهای آینده باشد. با ما در دیجی رو همراه باشید.
منجنیق مغناطیسی و پرتاب از ماه
یکی از جذابترین بخشهای این طرح، استفاده از یک منجنیق الکترومغناطیسی غولپیکر است که اغلب با نام «راننده جرم» (Mass Driver) شناخته میشود. این دستگاه میتواند ماهوارههای مجهز به هوش مصنوعی تولید شده در همان کارخانه هوش مصنوعی را از سطح ماه به فضا پرتاب کند. به دلیل گرانش بسیار کمتر ماه نسبت به زمین، پرتاب اشیاء به فضا از روی ماه بسیار آسانتر و ارزانتر است. ماسک استدلال کرده است که سیستمهای هوش مصنوعی آینده به ظرفیت محاسباتی بیسابقهای نیاز خواهند داشت و زمین به تنهایی ممکن است فضای کافی یا منابع لازم برای میزبانی از این حجم عظیم داده را نداشته باشد، به همین دلیل انتقال بخشی از این بار به یک کارخانه هوش مصنوعی قمری منطقی به نظر میرسد.
استراتژی ادغام فضا و هوش مصنوعی
این پیشنهاد در واقع بخشی از استراتژی گستردهتر ماسک برای ترکیب قابلیتهای شرکت ایکسایآی و اسپیس ایکس (SpaceX) است. چشمانداز بلندمدت او شامل ساخت یک شهر خودکفا روی ماه، حرکت به سمت استعمار مریخ و در نهایت کاوشهای بینستارهای است. در این مسیر، کارخانه هوش مصنوعی وظیفه مدیریت دادهها و ساخت ابزارهای لازم برای این سفرها را بر عهده خواهد داشت. با این حال، هنوز هیچ جدول زمانی دقیق یا نقشه راه ساختوسازی برای این پروژه به اشتراک گذاشته نشده است.
چالشهای داخلی و زمانبندی حساس
زمانبندی مطرح شدن این ایده بسیار قابل توجه است. شرکت ایکسایآی که در سال 2023 تأسیس شد و با چتبات «گروک» (Grok) در شبکه اجتماعی ایکس شناخته میشود، ظاهراً با تغییرات مدیریتی داخلی دستوپنجه نرم میکند. گزارشهای اخیر نشان میدهد که سرمایهگذاران بیشتر بر روی رشد کوتاه مدت و عرضه اولیه سهام این شرکت در بازه 18 تا 24 ماه آینده تمرکز کردهاند. همزمان، اسپیس ایکس نیز در حال آمادهسازی برای عرضه عمومی احتمالی سهام خود در بازار بورس است. در چنین شرایطی، مطرح کردن ایده پرهزینهای مانند کارخانه هوش مصنوعی روی ماه، هم میتواند باعث جذب سرمایه شود و هم انتقادهایی را در مورد تمرکز ماسک بر روی پروژههای خیالی به همراه داشته باشد.
مزایای ماه برای احداث کارخانه هوش مصنوعی
چرا ماه مکان مناسبی برای این کار است؟ ماه ویژگیهایی دارد که آن را به بهشتی برای یک کارخانه هوش مصنوعی تبدیل میکند:
1. گرانش کمتر: برخاستن از سطح ماه انرژی بسیار کمتری نسبت به زمین نیاز دارد.
2. نبود اتمسفر: این یعنی هیچ تاخیر ناشی از وضعیت آبوهوایی برای پرتابها وجود نخواهد داشت.
3. انرژی خورشیدی فراوان: با دورههای طولانی نور خورشید، منبع انرژی بیپایانی در دسترس است.
4. فضای باز وسیع: امکان ساخت تاسیسات عظیم بدون محدودیتهای جغرافیایی زمین.
5. مقررات محیطزیستی کمتر: برخلاف زمین، در ماه چالشهای قانونی کمتری برای ساختوسازهای سنگین وجود دارد.
6. دسترسی به منابع محلی: استفاده از مواد معدنی ماه برای ساخت مصالح ساختمانی کارخانه.
7. مدیریت گرما: محیط سرد فضا به خنک نگه داشتن سرورهای غولپیکر در کارخانه هوش مصنوعی کمک شایانی میکند. بحث «مدیریت حرارتی» (Thermal Management) در ابرکامپیوترها بسیار حیاتی است، زیرا پردازندهها گرمای شدیدی تولید میکنند.
وضعیت شبکه اجتماعی ایکس
ماسک به تازگی ادعا کرده است که پلتفرم ایکس حدود 600 میلیون کاربر فعال ماهانه دارد، هرچند این عدد هنوز توسط منابع مستقل تأیید نشده است. او قصد دارد هوش مصنوعی گروک را به قلب تپنده این شبکه تبدیل کند و دادههای این کاربران را برای آموزش مدلهای پیشرفتهتر در کارخانه هوش مصنوعی خود به کار بگیرد.
در حالی که طرفداران ماسک این طرح را یک نوآوری جسورانه میبینند، منتقدان میپرسند که آیا اکنون زمان مناسبی برای چنین چرخش جاهطلبانهای به سمت ماه است؟ با این حال، تاریخ نشان داده که ماسک اغلب ایدههای غیرممکن را به واقعیت تبدیل کرده است. اگر این کارخانه هوش مصنوعی ساخته شود، ماه دیگر تنها یک قمر زیبا نخواهد بود، بلکه به موتور محرک تمدن دیجیتال بشر تبدیل خواهد شد.
