همه چیز در مورد رتبه بندی IP گوشی؛ چرا برخی مدل‌ها چند رتبه IP دارند؟

اگر این روزها قصد خرید گوشی هوشمند جدیدی داشته باشید، قطعاً با اصطلاح رتبه بندی IP گوشی برخورد کرده‌اید. این مشخصه که معمولاً روی جعبه یا در لیست ویژگی‌های دستگاه دیده می‌شود، پیش‌تر در قالب کدهایی مثل IP68 نمایش داده می‌شد؛ اما در مدل‌های جدیدتر و پیشرفته، با ترکیب‌های پیچیده‌تری نظیر IP66 + IP68 + IP69 روبرو هستیم. در حالی که تا همین چند سال پیش وجود یک استاندارد واحد برای کاربران کافی بود، امروزه شرکت‌های سازنده (به ویژه در گوشی‌های پرچمدار) لیستی از رتبه‌های مختلف را ردیف می‌کنند که در عین جذابیت، می‌تواند بسیار گیج کننده باشد.

در این مقاله قصد داریم به زبانی ساده و کاربردی بررسی کنیم که رتبه بندی IP گوشی دقیقاً چیست و چرا دیگر یک عدد به تنهایی نمی‌تواند تمام قابلیت‌های مقاومتی گوشی را توصیف کند. همچنین به این موضوع می‌پردازیم که علت رویکرد جدید شرکت‌ها به استفاده از چندین گواهی مختلف چیست. در نهایت، بررسی خواهیم کرد که این اعداد و ارقام در زندگی روزمره واقعاً چقدر از گوشی شما محافظت می‌کنند و در چه مواردی صرفاً یک ترفند تبلیغاتی برای جذب مشتری محسوب می‌شوند. پس در ادامه با ما در دیجی رو همراه باشید.

رتبه بندی IP گوشی چیست و چه چیزی را نشان می‌دهد؟

عبارت IP مخفف اصطلاح انگلیسی Ingress Protection به معنای «حفاظت در برابر نفوذ» است. این کد، یک استاندارد بین‌المللی معتبر است که میزان مقاومت یک دستگاه الکترونیکی را در برابر ورود ذرات جامد (گرد و غبار) و مایعات (آب) مشخص می‌کند. این معیار توسط نهادهای تخصصی مانند «کمیسیون بین‌المللی الکتروتکنیک» (IEC) تدوین شده و کاربرد گسترده‌ای در صنایع مختلف، از تجهیزات نظامی و ابزارآلات صنعتی گرفته تا گوشی‌های هوشمندی که هر روز از آن‌ها استفاده می‌کنیم، دارد.

ساختار کلی این رتبه‌بندی همیشه به صورت IPXY نمایش داده می‌شود که هر بخش آن معنای خاصی دارد:

• عدد اول (X): نشان دهنده سطح مقاومت در برابر ورود اشیاء جامد و گرد و غبار است (از 0 تا 6 متغیر است).
• عدد دوم (Y): بیانگر میزان پایداری دستگاه در برابر نفوذ آب و رطوبت است (از 0 تا 9 متغیر است).

برای درک بهتر موضوع، به این چند نمونه دقت کنید:

• IP66: به این معناست که دستگاه کاملاً در برابر نفوذ گرد و غبار عایق بوده و می‌تواند در برابر پاشش شدید آب با فشار بالا مقاومت کند.
• IP68: یعنی بدنه دستگاه کاملاً نسبت به نفوذ گرد و غبار مقاوم است و می‌تواند برای مدتی مشخص در عمق معینی از آب غوطه‌ور بماند بدون اینکه آسیبی ببیند.
• IP69: بالاترین سطح حفاظتی است که نشان می‌دهد دستگاه علاوه بر عایق بودن در برابر گرد و غبار، در برابر پاشش آب با فشار بسیار زیاد و دمای بسیار زیاد (مانند شست‌وشوی صنعتی با بخار داغ) نیز مقاوم است.

نکته کلیدی که اغلب باعث سوءتفاهم می‌شود این است که هر عدد نماینده یک «نوع آزمایش فیزیکی خاص» است. برخلاف تصور عموم، لزوماً عدد بزرگ‌تر تمام قابلیت‌های اعداد کوچک‌تر از خود را پوشش نمی‌دهد؛ چرا که هر رتبه با متدولوژی و شرایط محیطی متفاوتی تست می‌شود. دقیقاً همین‌جاست که موضوع رتبه‌بندی گوشی‌های جدید جذاب می‌شود؛ زیرا هر تست، نقاط ضعف متفاوتی از طراحی گوشی را به چالش می‌کشد.

چرا یک رتبه IP همه چیز را پوشش نمی‌دهد؟

فرض کنید گوشی هوشمند شما صرفاً دارای گواهی IP68 است. این بدین معناست که در شرایط آزمایشگاهی، دستگاه توانسته در آب شیرین (و نه آب شور دریا) تا عمق تقریبی 1.5 متر و به مدت 30 دقیقه دوام بیاورد. نکته حیاتی اینجاست که تست IP68 عمدتاً بر «غوطه‌وری آرام» تمرکز دارد و مقاومت گوشی را در برابر برخورد ناگهانی توده‌های آب با فشار بالا نمی‌سنجد.

در سوی دیگر، استانداردهای متفاوتی برای چالش‌های سخت‌تر وجود دارد:

• IP66: این رتبه، پایداری دستگاه را در برابر جریان‌های شدید آب (حدود 100 لیتر در دقیقه) که از زوایای مختلف پاشیده می‌شوند، ارزیابی می‌کند.
• IP69: این استاندارد یک مرحله فراتر می‌رود؛ در اینجا گوشی باید در برابر پاشش آب داغ با دمای 80 درجه سانتی‌گراد و فشار بسیار زیاد (بین 80 تا 100 بار) مقاومت کند؛ شرایطی که دقیقاً مشابه شست‌وشوی صنعتی با دستگاه‌های واترجت (کارواش خانگی قوی) است.

برای درک بهتر تفاوت‌ها، این دو سناریوی مختلف را در خصوص رتبه بندی IP گوشی در نظر بگیرید:

1. گوشی‌ هوشمندی که آزمون IP68 را با موفقیت پشت سر گذاشته، در غوطه‌وری عمیق عالی عمل می‌کند، اما ممکن است وقتی آب داغ با فشار بالا مستقیماً به درزهای بدنه‌اش برخورد می‌کند، دچار نشت شده و از کار بیفتد.
2. برعکس، دستگاهی که در برابر فشار خردکننده آب داغ (IP69) سربلند بیرون می‌آید، شاید اگر برای مدتی طولانی در عمق ثابتی از آب رها شود (شرایط IP68)، به دلیل فشار مداوم و ایستای آب، دچار نفوذ تدریجی رطوبت از منافذ بسیار ریز شود.

در واقع هر یک از این گواهی‌ها، مدل‌های متفاوتی از آسیب‌دیدگی را شبیه‌سازی می‌کنند. به همین دلیل، یک عدد به تنهایی نمی‌تواند تضمین کننده امنیت مطلق در تمام شرایط باشد. امروزه شرکت‌های سازنده برای اثبات جان‌سخت بودن محصولاتشان در سناریوهای مختلف زندگی واقعی، از چندین رتبه بندی IP گوشی به طور هم‌زمان استفاده می‌کنند تا خیال خریدار را از هر جهت راحت کنند.

تحول در استانداردهای حفاظتی: از IP68 تکی تا ترکیب سه‌گانه IP66 + IP68 + IP69

تا همین چند سال پیش، اکثر گوشی‌های پرچمدار به صورت استاندارد با گواهی‌های IP67 یا IP68 روانه بازار می‌شدند که برای سناریوهای معمول زندگی روزمره، نظیر بارش باران، پاشش اتفاقی آب یا افتادن گوشی درون سینک ظرفشویی، کاملاً کفایت می‌کرد. اما از حدود سال‌های 2024 و 2025 میلادی، موج جدیدی در بازار گوشی‌های هوشمند شکل گرفت و محصولاتی نظیر ریلمی جی تی 8 (Realme GT 8) و اوپو فایند ایکس 9 (OPPO Find X9) با مجموعه‌ای از سه رتبه حفاظتی مختلف یعنی IP66 + IP68 + IP69 معرفی شدند.

این ترکیب حفاظتی روی کاغذ یک دژ نفوذناپذیر به نظر می‌رسد. چرا که:

مقاومت در برابر گرد و غبار:

• در هر سه سطح، دستگاه کاملاً عایق و درزگیری شده است.

مقاومت در برابر آب:

• IP66: مقاومت در برابر پاشش شدید آب (مانند شست‌وشو با شیلنگ فشار قوی).
• IP68: پایداری در برابر غوطه‌وری طولانی مدت در اعماق مشخصی از آب شیرین.
• IP69: ایستادگی در برابر برخورد مستقیم آب داغ با فشار فوق‌العاده زیاد (مشابه شرایط سخت صنعتی).

مشاهده این سه کد در کنار هم ممکن است برای یک کاربر عادی به جای ایجاد اطمینان خاطر، باعث سردرگمی شود؛ چرا که این سؤال منطقی پیش می‌آید: «اگر IP69 بالاترین سطح است، دیگر چه نیازی به درج IP66 و IP68 وجود دارد؟» پاسخ در تفاوت ماهیت آزمایش‌ها نهفته است؛ استاندارد IP69 صرفاً مقاومت در برابر پاشش آب داغ و پرفشار را تایید می‌کند و لزوماً شامل تست غوطه‌وری طولانی (IP68) یا پاشش آب با حجم زیاد (IP66) نمی‌شود. به همین علت، شرکت‌ها ترجیح می‌دهند هر سه گواهی را به صورت مجزا دریافت و در مشخصات فنی ذکر کنند تا برتری خود را در مقاومت همه‌جانبه به رخ رقبا بکشند.

تفاوت رتبه‌های مختلف IP در یک نگاه

برای اینکه تصویر واضح‌تری از رتبه بندی IP گوشی داشته باشید، بهتر است نگاهی به رایج‌ترین رتبه‌ها بیندازیم و کاربرد واقعی هر یک را در زندگی روزمره بررسی کنیم:

• IP54
  • گرد و غبار: محافظت نسبی در برابر گرد و غبار (کاملاً نفوذناپذیر نیست).
  • آب: پایداری در برابر پاشش قطرات آب از زوایای مختلف.
  • کاربرد: مناسب برای استفاده در باران سبک یا مقاومت در برابر تعریق بدن؛ اما هرگز نباید در آب غوطه‌ور شود.
• IP64
  • گرد و غبار: بدنه کاملاً درزگیری شده و نسبت به نفوذ گرد و غبار مقاوم است.
  • آب: محافظت در برابر پاشش معمولی آب.
  • کاربرد: ایده‌آل برای محیط‌های پر از خاک و غبار و همچنین استفاده زیر باران ملایم.
• IP65
  • گرد و غبار: کاملاً عایق در برابر نفوذ گرد و غبار.
  • آب: مقاومت در برابر پاشش مستقیم آب با فشار کم.
  • کاربرد: مناسب برای زمانی که آب به طور اتفاقی روی گوشی می‌ریزد؛ اما برای شست‌وشوی مستقیم زیر شیر آب طراحی نشده است.
• IP66
  • گرد و غبار: کاملاً عایق در برابر گرد و غبار.
  • آب: پایداری در برابر جت‌های آب پرفشار از تمامی جهات.
  • کاربرد: توانایی تحمل فشار مشابه شیلنگ‌های قوی یا تجهیزات شست‌وشوی خانگی.
• IP67
  • گرد و غبار: کاملاً عایق در برابر گرد و غبار.
  • آب: تحمل غوطه‌وری در آب تا عمق 1 متری به مدت حداکثر 30 دقیقه.
  • کاربرد: نجات یافتن گوشی در صورت سقوط تصادفی در سینک ظرف‌شویی یا قسمت‌های کم‌عمق استخر.
• IP68
  • گرد و غبار: کاملاً مقاوم در برابر نفوذ گرد و غبار.
  • آب: غوطه‌وری در آب شیرین در اعماق بیش از 1 متر (معمولاً 1.5 متر به مدت 30 دقیقه).
  • کاربرد: قابل استفاده در استخر یا وان حمام؛ البته همچنان باید از ماندن طولانی مدت دستگاه در زیر آب پرهیز کرد.
• IP69
  • گرد و غبار: کاملاً عایق در برابر گرد و غبار.
  • آب: مقاومت خیره کننده در برابر جریان‌های آب بسیار داغ و پرفشار از فاصله نزدیک.
  • کاربرد: طراحی شده برای شرایط سخت صنعتی، تجهیزات نظامی و محیط‌هایی با دمای بسیار بالا.

با داشتن این تصویر کلی، بهتر درک می‌کنید که چرا هیچ عدد واحدی نمی‌تواند امنیت گوشی را در تمام موقعیت‌ها تضمین کند. یک دستگاه ممکن است در حالت غوطه‌وری آرام کاملاً ایمن باشد، اما در برخورد ناگهانی با آب داغ و پرفشار دچار آسیب جدی شود و یا برعکس. به همین دلیل است که شناخت دقیق این استانداردها برای محافظت بهتر از گجت‌های گران قیمت ضروری است.

چرا استفاده از چندین رتبه IP به طور هم‌زمان در گوشی‌ها رایج شده است؟

تا همین چند سال پیش، دانش فنی در طراحی بدنه و سیستم‌های عایق‌بندی گوشی‌ها به اندازه‌ای پیشرفته نبود که شرکت‌ها بتوانند به راحتی از پس چندین آزمون دشوار و متفاوت برآیند. اما امروزه ترکیبی از عوامل فنی و تجاری باعث شده تا رتبه بندی IP گوشی های هوشمند، شکلی پیچیده‌تر و البته کارآمدتر به خود بگیرند:

1. جهش در مهندسی ساخت و مواد اولیه
   بهره‌گیری از چسب‌های فوق‌پیشرفته، واشرهای آب‌بندی با دقت بالا، فریم‌های فلزی مهندسی‌شده و لایه‌های محافظ نانو روی قطعات داخلی، عبور از تست‌های سخت‌گیرانه را تسهیل کرده است. از سوی دیگر، با تولید انبوه این فناوری‌ها و کاهش هزینه‌های ساخت، تولیدکنندگان اکنون قادرند بدون افزایش چشمگیر قیمت نهایی، استانداردهای مقاومتی بالاتری را برای محصولات خود هدف‌گذاری کنند.
2. رقابت تنگاتنگ در بازار گوشی‌های پرچمدار
   امروزه بازار گوشی‌های رده‌بالا به شدت اشباع شده است. در حالی که اکثر برندها نمایشگرهای خیره کننده، پردازنده‌های فوق‌سریع و دوربین‌های چندگانه عرضه می‌کنند، شرکت‌ها برای متمایز شدن به دنبال ویژگی‌های دهان‌پرکنی هستند که در پوسترهای تبلیغاتی به خوبی جلوه کند. درج عبارت‌هایی نظیر «IP66 + IP68 + IP69» در نگاه اول حس «حرفه‌ای بودن» و «جان‌سخت بودن مطلق» را به خریدار القا می‌کند؛ حتی اگر کاربر دقیقاً نداند که هر کدام از این کدها چه معنای متفاوتی دارند.
3. افزایش حساسیت کاربران نسبت به طول عمر دستگاه
   با افزایش روزافزون قیمت گوشی‌ها، خریداران نسبت به دوام محصول خود حساس‌تر شده‌اند و تمایل دارند دستگاهی داشته باشند که در برابر حوادثی مثل سقوط در آب یا محیط‌های پر از گرد و غبار دوام بیاورد. شرکت‌ها نیز با برجسته کردن این استانداردها، سعی در تقویت حس امنیت در مشتری دارند؛ هرچند باید به یاد داشت که علیرغم این تبلیغات، هنوز هم اکثر گارانتی‌ها آسیب‌های ناشی از نفوذ مایعات را تحت پوشش قرار نمی‌دهند.
4. تاثیر گوشی‌های جان‌سخت بر بازار عمومی
   در سال‌های اخیر، نسل جدیدی از گوشی‌های فوق‌مقاوم یا «Rugged» که پیش‌تر مخصوص مشاغل سخت، کارگاه‌های ساختمانی و محیط‌های نظامی بودند، راه خود را به بازار مصرف‌کنندگان عادی پیدا کرده‌اند. این دستگاه‌ها معمولاً به طور همزمان دارای گواهی‌های IP68 و IP69 و حتی استانداردهای نظامی نظیر MIL-STD-810H هستند. محبوبیت این مدل‌ها باعث شده تا کاربران عادی نیز با مفهوم رتبه‌بندی‌های چندگانه آشنا شوند و تولیدکنندگان گوشی‌های معمولی هم برای عقب نماندن از این رقابت، به سراغ دریافت چندین گواهی IP بروند.

آیا داشتن چند رتبه IP واقعاً لازم است؟

برای بیشتر کاربران عادی، پاسخ کوتاه این است: نه، معمولاً لازم نیست. اگر شما یک گوشی با IP68 داشته باشید، نیازهای روزمره‌تان تقریباً به طور کامل پوشش داده می‌شود:

• استفاده در باران شدید
• افتادن اتفاقی در سینک ظرفشویی یا وان حمام
• پاشیده شدن نوشیدنی یا آب روی گوشی
• عکاسی در کنار استخر (با احتیاط)

اما IP69 بیشتر برای شرایطی طراحی شده است که گوشی یا دستگاه در معرض شست‌وشوی پرفشار و آب داغ قرار می‌گیرد؛ مثلاً:

• در محیط‌های کارخانه‌ای که تجهیزات را با واترجت داغ تمیز می‌کنند.
• در مشاغلی مثل آتش‌نشانی، کار روی سکوهای نفتی یا خطوط مونتاژ.
• در گوشی‌های جان‌سخت ویژه کوهنوردان ماجراجو یا نیروهای امداد.

با این حال، شرکت‌های سازنده گوشی‌های عادی هم دوست دارند از این برچسب استفاده کنند تا محصولشان «سخت‌جان‌تر» به نظر برسد. بنابراین، وقتی امروزه می‌بینید که یک پرچمدار معروف، سه گواهی IP66 + IP68 + IP69 را در کنار هم نوشته است، بخش مهمی از ماجرا بازاریابی است، حتی اگر از نظر فنی، دستگاه واقعاً تست‌های سخت را هم پشت سر گذاشته باشد.

آیا رتبه بندی IP گوشی یعنی ضدآب بودن واقعی و امنیت کامل؟

یک نکته بسیار مهم که هم کارشناسان فنی و هم وب‌سایت‌های معتبر همیشه روی آن تأکید می‌کنند این است که:

رتبه بندی IP گوشی، تضمین «ضدآب بودن همیشگی» نیست، بلکه نتیجه یکسری تست کنترل‌شده در شرایط آزمایشگاهی است.

چند نکته ظریف در این رابطه:

• قضیه در مورد آب شور، کلر و صابون متفاوت است. تست‌های IP معمولاً در آب شیرین انجام می‌شوند. آب شور دریا، آب استخر (حاوی کلر) یا آب صابونی می‌توانند به آرامی به لاستیک‌ها و درزها آسیب بزنند. بنابراین حتی اگر گوشی شما IP68 یا IP69 داشته باشد، شنا کردن طولانی در دریا یا استخر می‌تواند خطرآفرین باشد.
• فرسودگی در طول زمان. ضربه، فشار، خم شدن گوشی، باز و بسته شدن مکرر خشاب سیم‌کارت و فرسودگی چسب‌ها ممکن است به مرور زمان مقاومت گوشی را کاهش دهد. چیزی که روز اول IP68 بوده، لزوماً بعد از دو سال استفاده هم همان سطح از ایمنی را نخواهد داشت.
• گارانتی معمولاً نفوذ آب را پوشش نمی‌دهد. بسیاری از برندها در شرایط گارانتی قید می‌کنند که آسیب ناشی از مایع، حتی در صورت داشتن رتبه بندی IP گوشی، تحت گارانتی نیست. به این ترتیب، این رتبه بیشتر یک «حاشیه امن احتمالی» است تا یک ضمانت کامل.

بنابراین بهتر است به رتبه بندی IP گوشی مثل کمربند ایمنی نگاه کنید: وجودش فوق‌العاده ضروری و مفید است، اما دلیل نمی‌شود عمداً خودتان را در معرض خطر قرار دهید.

چه کسانی واقعاً به چند رتبه بندی IP گوشی نیاز دارند؟

• کاربر عادی شهری
  برای کسی که بیشتر وقتش را در خانه، مدرسه، دانشگاه یا محل کار می‌گذراند، معمولاً IP67 یا IP68 کافی است. این سطح، در برابر باران، اسپری آب، ریختن اتفاقی مایع و افتادن لحظه‌ای در آب، عملکرد خوبی دارد.
• افراد ماجراجو و طبیعت‌گرد
  اگر زیاد در کوه و جنگل هستید، در شرایط بارانی شدید، گل و لای و رودخانه رفت‌وآمد می‌کنید، داشتن ترکیب IP68 + IP69 می‌تواند خیال شما را آسوده‌تر کند؛ به خصوص اگر گوشی از نظر بدنه و شاسی هم طراحی مقاومی داشته باشد.
• کاربران صنعتی، کارگاه‌ها و محیط‌های سخت کاری
  در این گروه، چندگانه بودن رتبه بندی IP گوشی معنا پیدا می‌کند. جاهایی که گوشی مرتب با گرد و غبار ریز، دمای بالا، و شست‌وشوی پرفشار مواجه است (مثلاً کارگاه‌های سنگ‌بری، کارخانه‌های غذایی یا محیط‌های ساختمانی)، ترکیبی مثل IP66 + IP68 + IP69 منطقی و حتی ضروری است.

جمع‌بندی: چند رتبه IP روی گوشی، واقعاً به نفع شماست یا نه؟

پاسخ صادقانه این است که بستگی به نوع استفاده شما دارد. برای بیشتر کاربران، یک گوشی با رتبه IP68، تعادلی خوب بین مقاومت و قیمت ارائه می‌دهد و نیازی نیست نگران این باشید که حتماً IP69 هم داشته باشد. اما در حال حاضر روند بازار به سمت گوشی‌هایی رفته که چند رتبه مختلف را یکجا لیست می‌کنند تا:

• از نظر فنی، طیف وسیع‌تری از شرایط واقعی (غوطه‌وری، پاشش، فشار و دمای بالا) را پوشش دهند.
• از نظر بازاریابی، دستگاه را مقاوم‌تر و حرفه‌ای‌تر جلوه دهند.

در نهایت، بهترین کار این است که هنگام خرید، رتبه بندی IP گوشی را همراه با واقعیت‌های روزمره خودتان بسنجید؛ اگر کار یا سبک زندگی شما معمولی است، به دام شعارهای پرزرق‌وبرق نیفتید، اما اگر واقعاً در محیط‌های سخت کار می‌کنید، دقت به چندگانه بودن این رتبه‌ها می‌تواند از یک خرابی پرهزینه جلوگیری کند.