راز برمودا دهههاست که ذهن دانشمندان، پژوهشگران و علاقهمندان به پدیدههای اسرارآمیز را به خود مشغول کرده است. منطقهای که نام آن با داستانهای عجیب ناپدید شدن کشتیها و هواپیماها گره خورده و همواره بستری برای شکلگیری فرضیهها، افسانهها و نظریههای گوناگون بوده است. با این حال، در کنار روایتهای اسرارآمیز، دانشمندان سالهاست در تلاشاند تا جنبههای علمی این منطقه را نیز بهتر درک کنند.
اکنون پژوهشی تازه میتواند پاسخی علمی برای یکی از مهمترین معماهای زمینشناسی مرتبط با برمودا ارائه دهد؛ معمایی که به چگونگی شکلگیری و بقای این جزیره در اقیانوس اطلس مربوط میشود.
مثلث برمودا؛ منطقهای میان افسانه و علم
مثلث برمودا بخشی از اقیانوس اطلس شمالی است که محدودهای فرضی میان میامی در ایالات متحده، جزیره برمودا و پورتوریکو را در بر میگیرد. این منطقه طی دهههای گذشته به دلیل گزارشهای متعدد درباره ناپدید شدن کشتیها و هواپیماها شهرتی جهانی پیدا کرده است. هرچند بسیاری از این رویدادها بعدها توضیحات منطقی و علمی پیدا کردند، اما نام برمودا همچنان با رمز و راز همراه است.
اکنون گروهی از پژوهشگران آمریکایی با انجام مطالعهای دقیق، تلاش کردهاند یکی از پرسشهای مهم زمینشناسی این منطقه را پاسخ دهند؛ پرسشی که سالها ذهن زمینشناسان را درگیر کرده بود.
ساختاری پنهان در اعماق زمین زیر جزیره برمودا
بر اساس پژوهشی که توسط ویلیام فریزر (William Frazer) از مؤسسه علوم کارنگی و جفری پارک از دانشگاه ییل انجام شده است، جزیره برمودا بر روی یک ساختار زمینشناسی عظیم و پنهان قرار دارد؛ ساختاری که در دهها کیلومتر زیر سطح زمین واقع شده و تاکنون به طور کامل شناخته نشده بود.
به اعتقاد این پژوهشگران، وجود این ساختار میتواند توضیح دهد که چرا برمودا میلیونها سال پس از پایان فعالیتهای آتشفشانی خود همچنان بالاتر از سطح آب اقیانوس اطلس باقی مانده است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که رفتار زمینشناسی برمودا با الگوی معمول جزایر آتشفشانی تفاوتهای قابل توجهی دارد.
چرا برمودا با سایر جزایر آتشفشانی متفاوت است؟
بیشتر جزایر آتشفشانی جهان بر اثر فعالیت پدیدهای به نام «ستون گوشتهای» یا Mantle Plume شکل میگیرند. ستونهای گوشتهای جریانهای بسیار داغی از مواد مذاب در اعماق زمین هستند که به سمت بالا حرکت میکنند. این جریانها با بالا آوردن کف اقیانوس، زمینه شکلگیری جزایر آتشفشانی را فراهم میکنند.
در حالت عادی، زمانی که فعالیت این ستونها متوقف میشود و صفحات زمینساختی به مرور از محل آن فاصله میگیرند، برآمدگی ایجاد شده نیز آرام آرام فروکش میکند و در نهایت به بخشی هموار از بستر اقیانوس تبدیل میشود.
اما برمودا از این قاعده پیروی نکرده است. با وجود آنکه فعالیتهای آتشفشانی این جزیره دهها میلیون سال پیش پایان یافتهاند، همچنان در ارتفاعی قابل توجه نسبت به کف اقیانوس قرار دارد. همین موضوع یکی از بزرگترین معماهای زمینشناسی مرتبط با برمودا محسوب میشود.
برآمدگی عظیم زیرآبی که دانشمندان را متحیر کرده
امروزه جزیره برمودا روی یک برآمدگی بزرگ زیرآبی قرار گرفته است؛ ساختاری که حدود 488 متر بالاتر از کف اقیانوس اطراف خود قرار دارد. وجود چنین برآمدگی بزرگی معمولاً نشان دهنده فعالیت یک ستون گوشتهای فعال در زیر منطقه است.
با این حال، بررسیهای زمینشناسی هیچ نشانهای از وجود چنین ستون فعالی را در زیر برمودا نشان نمیدهد. همین تناقض سالها دانشمندان را با این پرسش مواجه کرده بود که چه عاملی باعث شده این جزیره همچنان در چنین موقعیتی باقی بماند.
دانشمندان چگونه به دنبال پاسخ رفتند؟
برای حل این معما، پژوهشگران از روشی مشابه تصویربرداری پزشکی استفاده کردند؛ با این تفاوت که به جای امواج صوتی، از امواج لرزهای ناشی از زمین لرزههای بزرگ استفاده شد.
امواج لرزهای هنگام عبور از لایههای مختلف زمین، بسته به نوع و چگالی سنگها با سرعتهای متفاوتی حرکت میکنند. دانشمندان با تحلیل دادههای ثبت شده توسط ایستگاههای لرزهنگاری مستقر در برمودا توانستند تصویری نسبتاً دقیق از ساختارهای موجود در اعماق زمین زیر این جزیره ترسیم کنند.
نتایج این بررسیها وجود ساختاری غیرعادی را در عمق حدود 32 کیلومتری زیر برمودا آشکار کرد.
کشف لایهای عظیم از سنگهای سبکتر در اعماق زمین
بر اساس نتایج این تحقیق، در زیر پوسته اقیانوسی برمودا لایهای سنگی با ضخامتی بیش از 19 کیلومتر قرار دارد. ویژگی مهم این لایه آن است که نسبت به مواد اطراف خود چگالی کمتری دارد و به اصطلاح «شناورتر» است.
دانشمندان معتقدند همین شناوری میتواند عامل اصلی بالا نگه داشتن برمودا باشد. به عبارت دیگر، برخلاف تصورهای پیشین، ممکن است دلیل ارتفاع فعلی این جزیره نه یک ستون گوشتهای فعال، بلکه وجود همین لایه سبک و کمچگال در اعماق زمین باشد.
«زیرلایهسازی»؛ فرآیندی که میتواند کلید حل معما باشد
پژوهشگران این ساختار را حاصل فرآیندی به نام «زیرلایهسازی» یا Underplating میدانند. در این فرآیند، مواد مذاب و غنی از عناصر مختلف در زیر پوسته زمین تجمع پیدا میکنند و به مرور زمان سرد و جامد میشوند.
به باور دانشمندان، این پدیده احتمالاً در دوران فعالیت آتشفشانی برمودا رخ داده است. در آن زمان حجم زیادی از مواد مذاب در زیر پوسته اقیانوسی انباشته شده و پس از سرد شدن، ساختاری سبکتر از محیط اطراف خود ایجاد کرده است.
برخی پژوهشگران حتی احتمال میدهند ریشه این ساختارها به صدها میلیون سال قبل و دوران شکلگیری و فروپاشی ابرقاره پانگهآ (Pangaea) بازگردد؛ زمانی که تقریباً تمام خشکیهای زمین در قالب یک توده عظیم به یکدیگر متصل بودند.
دیدگاه پژوهشگران درباره این کشف
ویلیام فریزر در توضیح اهمیت این یافتهها اعلام کرده است که برمودا از نظر زمینشناسی منطقهای منحصربهفرد محسوب میشود؛ زیرا بسیاری از ویژگیهای آن با مدلهای رایج و پذیرفته شده شکلگیری جزایر آتشفشانی سازگار نیست.
به گفته او، این کشف نشان میدهد که احتمالاً فرآیندهای ناشناخته دیگری نیز در اعماق گوشته زمین در حال وقوع هستند؛ فرآیندهایی که تاکنون شناخت کاملی از آنها وجود نداشته و میتوانند در شکلگیری ساختارهای زمینشناسی نقش مهمی ایفا کنند.
راز برمودا از نگاه علم
اگرچه نام برمودا همچنان با داستانهای اسرارآمیز مربوط به ناپدید شدن کشتیها و هواپیماها گره خورده است، اما این پژوهش به جنبهای کاملاً علمی از معمای برمودا میپردازد. پرسش اصلی این مطالعه نه حوادث مشهور مثلث برمودا، بلکه علت باقی ماندن خود جزیره برمودا بر فراز اقیانوس پس از خاموش شدن فعالیتهای آتشفشانی آن بوده است.
نتایج این تحقیق نشان میدهد که وجود یک ساختار کمچگال و شناور در اعماق زمین میتواند توضیحی منطقی و علمی برای این پدیده باشد؛ کشفی که علاوه بر حل بخشی از معمای برمودا، میتواند درک دانشمندان از فرآیندهای پیچیده درون زمین را نیز گسترش دهد.
جمعبندی
راز برمودا همچنان یکی از جذابترین موضوعات در دنیای علم و پدیدههای ناشناخته است. پژوهش جدید ویلیام فریزر و جفری پارک نشان میدهد که در زیر این جزیره ساختاری عظیم و پنهان وجود دارد که احتمالاً نقش مهمی در حفظ ارتفاع برمودا نسبت به سطح اقیانوس ایفا کرده است. این کشف نه تنها بخشی از معمای زمینشناسی برمودا را روشن میکند، بلکه دریچهای تازه به سوی شناخت فرآیندهای ناشناخته در اعماق سیاره زمین میگشاید و میتواند زمینهساز پژوهشهای مهمتری در آینده باشد.
