تاریخچه گوشی‌های چرخان! از نوکیا N90 تا گلکسی A80

گوشی‌های تلفن از همان اولین روزهای پیدایش خود، دارای سیستم کنترل چرخشی بودند. در قرن 19 اگر می خواستید با کسی تماس تلفنی برقرار کنید، مجبور بودید یک دسته هندل مانند را باید می چرخاندید. در واقع چرخش این هندل باعث ایجاد پالس الکتریکی شده و زنگ تلفن را در آن سوی خط به صدا در می آورد! در قرن بیستم، گوشی های تلفن کمی پیشرفت کردند و هندل جای خود را به سیستم شماره گیری داد که باز هم نیاز بود با انگشت تک تک شماره های آن را بچرخانید.

با اینکه گوشی های تلفن همراه هیچگاه دارای شماره گیر چرخشی نبودند، اما در برخی از آن ها مانند Sony CMD J7 شاهد یک غلتک چرخی در کنار بدنه بودیم که از آن برای پیمایش در منوها استفاده می شد. بعدها این بلک‌بری به سراغ استفاده از غلتک توپی رفت و در گوشی افسانه‌ای Pearl از آن استفاده کرد. T-Mobile G1 هم یکی یگر از گوشی های تلفن همراهی بود که از غلتک استفاده می کرد. البته در مورد اخیر، غلتک توپی فیزیکی جای خود را به یک پد نوری داده بود اما با این حال روش استفاده از آن کاملاً مشابه بود.

مکانیزم چرخشی در گوشی های تلفن همراه تنها محدود به ابزاری برای پیمایش در منوها نشد و در سال 2005 نوکیا که آن زمان سلطان بلامنازع دنیای موبابل شناخته می شد، گوشی نوکیا 3250 را روانه بازار کرد که نیمه پایینی بدنه آن قابلیت چرخش داشت. در نیمه پایینی بدنه این گوشی دکمه های شماره گیر و لنز دوربین تعبیه شده بودند. نوکیا در همین سال گوشی N90 را هم با نمایشگر چرخان عرضه کرد. به کارگیری مکانیزم چرخشی در این دو گوشی باعث شده بود تا بتوان از آن ها به عنوان یک هندی کم استفاده کرد (دوربین های هندی کم در آن سال ها از محبوبیت بالایی برخوردار بودند).

استفاده از مکانیزم چرخشی در گوشی های تلفن همراه از لحاظ زیبایی شناسی نیز مورد توجه تولید کنندگان قرار گرفته است. به عنوان مثال، گوشی نوکیا 7370 و موتورولا آئورا (Motorola Aura) از سیستم چرخشی بین صفحه نمایش و قسمت شماره گیر به عنوان جایگزینی برای سیستم تاشو استفاده می کردند و در تبلیغات آن ها نیز بیشتر بر روی زیبایی ظاهری و خاص بودن آن ها تمرکز شده بود.

گوشی زیمنس SK65 در نگاه اول یک تلفن همراه کاملاً معمولی به نظر می رسید اما وقتی بدنه آن را حول مرکز می چرخاندید، یک صفحه کلید QWERTY کامل از زیر آن ظاهر شده و به گوشی یک شکل مربعی عجیب می بخشید. نوکیا 6800 هم از ایده ای کمابیش مشابه استفاده می کرد، که البته شاید بتوان این مورد را جزو گوشی هایی تاشو با طراحی خاص و عجیب هم به شمار آورد.

سامسونگ هم از همان ابتدا سعی می کرد تا با فناوری روز دنیا در زمینه تولید گوشی پیش برود و از همین رو محصولاتی با مکانیزم چرخشی نیز تولید کرده بود. برخی از این محصولات مانند گوشی سامسونگ X830 از مکانیزم چرخشی تنها برای جذابیت ظاهری استفاده می کردند اما برخی نیز مانند سامسونگ P900 سعی داشتند از لحاظ کاربردی نیز توجیه پذیر باشند. از آنجا که P900 به یک گیرنده تلویزیونی داخلی نیز مجهز شده بود، سامسونگ با تعبیه مکانیزم کشویی در زیر صفحه نمایش گوشی کاری کرده بود که تماشای تلویزیون و محتوای چند رسانه ای راحت‌تر شود. البته سؤالی که در اینجا مطرح می شود این است که آیا افقی گرفتن گوشی در دست واقعاً این قدر سخت است که ارزش چنین طراحی عجیب و غریب و سپری کردن چالش های طراحی را داشته باشد؟!

با اینکه استفاده از دوربین های چرخان هیچگاه چندان رایج نبوده و گوشی های نوکیا معروف‌ترین نمونه‌های آن بوده اند اما در سال 2013 گوشی اندرویدی اوپو N1 با چنین مکانیزمی عرضه شد و نام خود را به عنوان اولین گوشی هوشمند با دوربین چرخان در تاریخ ثبت کرد. اوپو در طراحی این گوشی از یک موتور ویژه برای چرخاندن دوربین پشتی استفاده کرده که باعث می شود بتوان به عنوان دوربین سلفی نیز از آن استفاده کرد. یکی دیگر از اولین گوشی های اندرویدی که از دوربین چرخان استفاده می کرد، آنر 7i بود که در سال 2015 عرضد شد.

با اینکه ایده استفاده از دوربین چرخان ایده تازه ای نبود، اما موتورولا در سال 2002 گوشی T720i را با چنین مکانیزمی روانه بازار کرد. البته دوربین این گوشی به صورت وسیله جانبی به آن وصل می شد و به صورت درونی تعبیه نشده بود. در سال 2004 هم سامسونگ i700 با طراحی کمابیش مشابه عرضه شد، منتها با این تفاوت که این بار لنز دوربین جزئی از خود دوربین بود و یکی از ویژگی های پیش فرض آن محسوب می شد.

ایده استفاده از مکانیزم چرخشی برای دوربین گوشی تا همین امروز دوام داشته و هر از گاهی مورد استفاده تولید کنندگان بوده است. جدیدترین نمونه از گوشی‌های هوشمندی که با دوربین چرخان معرفی شده‌اند، ایسوس ذنفون 6 (Asus Zenfone 6) و سامسونگ گلکسی ای 80 (Samsung Galaxy A80) هستند. البته دوربین گوشی سامسونگ به صورت ترکیبی از کشویی و چرخشی طراحی شده و از این لحاظ با محصول ایسوس کمی متفاوت است.

علاوه بر گوشی های تلفن همراه، ساعت های هوشمند هم از سیستم چرخشی به خوبی بهره گرفته اند و به عنوان مثال در گیر اس 2 سامسونگ (Samsung Gear S2) می توان با چرخاندن قاب دور صفحه در منوها جابجا شد و کارهای مختلفی را انجام داد.

گوشی‌های هوشمند امروزی همگی تبدیل به یک دستگاه مستطیلی ساخته شده از شیشه و فلز شده‌اند. با وجود اینکه دوام این گوشی ها نسبت به موبایل‌های چند دهه گذشته بیشتر شده، اما نوآوری و خلاقیت بسیار کمی در طراحی آن ها به چشم می خورد و همه گوشی‌های هوشمند تقریباً شبیه هم هستند. مطالعه این مقاله و مقالات مشابه به ما یادآوری می کند که در روزگاری نه چندان دور، سبک طراحی و ارائه خلاقیت و نوآوری حرف اول را در دنیای گوشی‌های تلفن همراه می‌زد و تولید کنندگان همواره در تلاش برای ارائه یک محصول جدید با خصوصیاتی کاملاً متفاوت بودند؛ چیزی که این روزها کمتر شاهدش هستیم.