در جریان نشست اخیر «India AI Impact Summit» که در فوریه 2026 برگزار شد، سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI، در مصاحبهای مفصل با نشریه «The Indian Express»، به دفاع از مصرف بالای انرژی در فناوری هوش مصنوعی پرداخت. او در پاسخ به نگرانیهای فزاینده درباره اثرات زیستمحیطی دیتاسنترها، استدلالی بحثبرانگیز مطرح کرد و مصرف انرژی مدلهای هوش مصنوعی را با انرژی مصرفی انسان در طول یک عمر برای یادگیری و انجام وظایف مقایسه نمود!
مفهوم آموزش در مقابل استنتاج
برای درک بهتر دیدگاه آلتمن، ابتدا باید دو اصطلاح کلیدی را تشریح کرد. آموزش (Training) فرآیندی است که طی آن یک مدل هوش مصنوعی با استفاده از مقادیر عظیمی از دادهها و هزاران پردازنده گرافیکی (GPU) یاد میگیرد که الگوها را شناسایی کند. این مرحله به شدت انرژیبر است و ماهها به طول میانجامد. در مقابل، استنتاج (Inference) زمانی رخ میدهد که شما یک سوال از ChatGPT میپرسید و مدل بر اساس آموختههای قبلی خود، پاسخی تولید میکند.
آلتمن معتقد است منتقدان در مقایسههای خود بیانصافی میکنند؛ چرا که آنها انرژی مصرفی کل فرآیند آموزش یک مدل را با انرژی صرف شده توسط یک انسان برای پاسخ به یک سوال ساده مقایسه میکنند. او میگوید:
آموزش یک انسان نیز به انرژی زیادی نیاز دارد؛ حدود 20 سال زمان و تمام غذایی که در این مدت میخورید تا در نهایت هوشمند شوید.
او حتی پا را فراتر گذاشته و ادعا میکند که اگر کل فرآیند تکامل بشر (از فرار از شکارچیان در دوران پیش از تاریخ تا توسعه علوم مدرن) را در نظر بگیریم، هوش مصنوعی در واقع بسیار بهینهتر از کل بشریت عمل میکند!
رد شایعات مربوط به مصرف آب و باتری آیفون
آلتمن در تازهترین اظهارات خود به شدت شایعاتی مبنی بر اینکه هر پرسوجو (Query) در ChatGPT معادل 17 گالن آب یا 1.5 برابر شارژ باتری آیفون انرژی مصرف میکند را تکذیب کرد. او این ارقام را «کاملاً غیرواقعی و دیوانهوار» خواند. آلتمن توضیح داد که اگرچه در گذشته دیتاسنترها از سیستمهای «خنک کننده تبخیری» استفاده میکردند که مصرف آب بالایی داشت، اما اکنون فناوریهای نوین مانند «خنک کننده مایع مستقیم روی تراشه» جایگزین شدهاند که مصرف منابع را به حداقل میرسانند.
بازی با کلمات یا واقعیت اقتصادی؟
منتقدان، این نوع استدلال آلتمن را بازی کردن با کلمات میدانند. آنها اشاره میکنند که مغز انسان با توان مصرفی تنها 20 وات کار میکند، در حالی که خوشههای محاسباتی هوش مصنوعی به مگاواتها برق نیاز دارند. با این حال، آلتمن معتقد است که وقتی مدل آموزش دید، هزینه انرژی هر «استنتاج» برای هوش مصنوعی احتمالاً همین حالا هم از نظر بهرهوری از انسان پیشی گرفته است.
در همین حال، گزارشهای مالی منتشر شده در فوریه 2026 نشان میدهد که OpenAI به دلیل سرمایهگذاریهای عظیم در زیرساختهای انرژی، با ضرری بالغ بر 14 میلیارد دلار در این سال روبرو شده است. همچنین، اسناد داخلی فاش شده نشان میدهد که این شرکت قصد دارد تا سال 2033 ظرفیت محاسباتی خود را به 250 گیگاوات برساند؛ رقمی که با کل شبکه برق کشوری مانند هند برابری میکند!
رد ایدههای فضایی و نگاه به آینده
آلتمن در بخش دیگری از سخنان اخیر خود، ایده رقبایی مانند ایلان ماسک برای انتقال دیتاسنترها به فضا را مضحک توصیف کرد. او معتقد است با توجه به هزینههای سرسامآور پرتاب موشک و ماهواره، و دشواری تعمیرات سختافزاری در مدار، تمرکز باید بر روی زمین و استفاده از منابع انرژی پایدار باشد. او بر لزوم حرکت سریع به سمت انرژیهای پاک، به ویژه انرژی هستهای تاکید کرد تا تقاضای روزافزون هوش مصنوعی بدون آسیب به محیط زیست تامین شود.
در نهایت، اگرچه آلتمن تلاش میکند هوش مصنوعی را در مقایسه با «رایانههای گوشتی» (اصطلاحی که برخی منتقدان برای توصیف نگاه ابزاری او به انسان به کار بردهاند) بهینهتر جلوه دهد، اما واقعیت این است که اشتهای سیریناپذیر این فناوری برای بلعیدن برق و منابع طبیعی همچنان یکی از بزرگترین چالشهای ژئوپلیتیک و زیستمحیطی دهه 2020 باقی مانده است.
اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد