طلا در اقتصاد ایران همیشه فقط یک دارایی زینتی نبوده؛ برای بسیاری از مردم، ابزاری برای حفظ ارزش پول در برابر تورم، رشد دلار و نااطمینانیهای سیاسی است. در خرداد ۱۴۰۵ هم همین الگو دوباره دیده میشود. با وجود نوسان اونس جهانی، قیمت طلای داخلی همچنان بیشتر از مسیر دلار، انتظارات تورمی و رفتار سرمایهگذاران اثر میگیرد. در این گزارش، با استناد به دادههای معتبر داخلی و بینالمللی، رفتار سرمایهگذاران ایرانی در دورههای جهش قیمت طلا را بررسی میکنیم.
در زمان جهش قیمت طلا چه اتفاقی برای رفتار سرمایهگذاران میافتد؟
در زمان جهش قیمت طلا، رفتار سرمایهگذار از حالت تحلیلی به حالت دفاعی تغییر میکند. یعنی فرد بهجای اینکه صرفاً دنبال بیشترین سود باشد، بیشتر به حفظ ارزش دارایی خود فکر میکند. در چنین شرایطی، سپرده بانکی، پول نقد یا حتی برخی صندوقهای کمریسک برای بخشی از سرمایهگذاران جذابیت کمتری پیدا میکند و نگاهها به سمت طلا، سکه، دلار و گاهی نقره میرود.
در دورههای جهش طلا، فقط حجم تقاضا بالا نمیرود؛ سرعت تصمیمگیری هم بیشتر میشود. سرمایهگذار خرد معمولاً فرصت زیادی برای تحلیل نمیگذارد و با دیدن رشد قیمت، احساس میکند هر روز تأخیر ممکن است به معنای جا ماندن از بازار باشد. به همین دلیل، رفتارهای هیجانی، خریدهای سریع و جابهجایی نقدینگی از ابزارهای کمریسک به داراییهای طلامحور بیشتر میشود.
چرا تقاضای خرید طلا در بحرانها افزایش پیدا میکند؟
تقاضای خرید طلا در بحرانها به سه دلیل اصلی افزایش پیدا میکند: نقدشوندگی بالا، سابقه ذهنی مثبت و ارتباط مستقیم با دلار. طلا برخلاف ملک، سریعتر خرید و فروش میشود و برخلاف بسیاری از داراییها، برای عموم مردم قابل فهمتر است. وقتی فضای اقتصاد مبهم میشود، مردم به داراییهایی پناه میبرند که سابقه حفظ ارزش داشتهاند.
در اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۵ نیز میتوان بخشی از این رفتار را از مسیر دادههای صندوقهای سرمایهگذاری بررسی کرد. سامانه فیپیران امکان مشاهده و مقایسه اطلاعات صندوقهای مختلف از جمله صندوقهای درآمد ثابت، طلا و صندوقهای کالایی را فراهم میکند؛ بنابراین با بررسی بازدهی، ارزش خالص دارایی و روند معاملات این صندوقها میتوان تغییر ترجیح سرمایهگذاران در دورههای رشد نرخ ارز و افزایش انتظارات تورمی را تحلیل کرد.
در چنین دورههایی، اگر دادهها از افزایش توجه به صندوقهای طلا و نقره نسبت به صندوقهای درآمد ثابت حکایت داشته باشند، این رفتار میتواند نشانهای از حرکت بخشی از سرمایهگذاران از ابزارهای کمریسک به سمت داراییهایی باشد که در ذهن بازار نقش پوششدهنده تورم و کاهش ارزش پول را دارند.
سرمایهگذاران خرد در دورههای رشد قیمت چه تصمیمی میگیرند؟
سرمایهگذاران خرد معمولاً در دورههای رشد قیمت طلا سه رفتار متفاوت دارند. گروه اول خیلی سریع وارد بازار میشوند؛ این گروه بیشتر تحت تأثیر ترس از جا ماندن از بازار قرار دارد و معمولاً فرصت کافی برای بررسی روند دلار، اونس جهانی و حباب سکه نمیگذارد. گروه دوم منتظر اصلاح قیمت میماند، اما اگر بازار دوباره رشد کند، با تأخیر و اضطراب وارد میشود. گروه سوم محتاطتر عمل میکند و بهجای ورود یکباره، فقط بخشی از دارایی خود را به طلا اختصاص میدهد.
در شرایطی مثل خرداد ۱۴۰۵ که قیمت جهانی طلا همچنان در سطوح بالایی نوسان دارد و بازار داخلی هم از نرخ دلار و فضای سیاسی اثر میگیرد، رفتار گروه سوم میتواند منطقیتر باشد. در چنین وضعیتی، تصمیم محتاطانه برای سرمایهگذار خرد، ورود پلهای و بررسی همزمان حباب سکه، روند دلار و قیمت جهانی طلا است؛ چون تغییر هرکدام از این متغیرها میتواند مسیر کوتاهمدت بازار طلا را تغییر دهد.
نقش ترس از تورم در رشد بازار طلا
ترس از تورم یکی از مهمترین محرکهای بازار طلا در ایران است. وقتی مردم تصور کنند ارزش پول ملی در ماههای آینده کمتر میشود، تمایل به نگهداری پول نقد کاهش پیدا میکند و طلا به گزینهای برای حفظ قدرت خرید تبدیل میشود.
در اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۵ نیز این موضوع در بازار داخلی دیده شد. با وجود آنکه اونس جهانی طلا پس از رسیدن به محدوده ۴۷۰۶ دلار در ۲۴ اردیبهشت، در روزهای بعد تا محدودههای پایینتر عقبنشینی کرد، بازار داخلی طلا الزاماً به همان نسبت آرام نشد. دلیل این موضوع آن است که قیمت طلا در ایران فقط از اونس جهانی اثر نمیگیرد؛ نرخ دلار، انتظارات تورمی و فضای سیاسی نیز در شکلگیری قیمتها نقش دارند؛ بنابراین حتی وقتی اونس جهانی اصلاح میشود، اگر دلار داخلی یا انتظارات تورمی همچنان بالا بماند، اثر کاهش اونس ممکن است بهطور کامل در قیمت طلای ایران تخلیه نشود.
آیا سرمایهگذاران حرفهای در سقف قیمت خرید میکنند؟
سرمایهگذاران حرفهای معمولاً در سقفهای هیجانی خرید سنگین انجام نمیدهند. آنها بهجای ورود یکباره، خرید را مرحلهای انجام میدهند و تلاش میکنند میان قیمت ذاتی و قیمت هیجانی تفاوت بگذارند. در بازار طلا، این تفاوت بیشتر در حباب سکه، فاصله قیمت خرید و فروش، نرخ دلار و روند اونس جهانی دیده میشود.
امروزه سرمایهگذار حرفهای فقط به رشد قیمت طلا نگاه نمیکند؛ بلکه بررسی میکند آیا رشد قیمت ناشی از افزایش واقعی ارزش دارایی است یا بیشتر از جنس هیجان، ترس تورمی و فشار تقاضاست؛ به همین دلیل، در سقفهای قیمتی معمولاً یا خرید نمیکند یا فقط بخشی از سرمایه را وارد میکند.
رفتار کاربران ایرانی در خرید آنلاین طلا
رفتار کاربران ایرانی در بازار طلا طی سالهای اخیر دیجیتالیتر شده است. خرید حضوری از بازار همچنان وجود دارد، اما بخشی از تقاضا به سمت پلتفرمها و ابزارهای آنلاین رفته است؛ چون کاربر میخواهد قیمت لحظهای را ببیند، با مبلغ کمتر وارد بازار شود، سریعتر خرید و فروش کند و درگیر نگهداری فیزیکی طلا نشود؛ همین تغییر باعث شده خرید آنلاین طلا برای بخشی از سرمایهگذاران خرد به گزینهای جدیتر تبدیل شود؛ بهخصوص برای افرادی که نمیخواهند درگیر مراجعه حضوری، نگهداری طلای فیزیکی یا خریدهای سنگین یکباره شوند.
البته انتخاب این مسیر باید با دقت انجام شود؛ کاربر پیش از خرید باید مجوز فعالیت، شفافیت قیمتگذاری، میزان کارمزد، شرایط فروش، زمان تسویه، امکان پیگیری تراکنشها و سابقه برند را بررسی کند.
افزایش قیمت دلار چه تاثیری بر تقاضای طلا دارد؟
در ایران، رشد دلار معمولاً تقاضای طلا را تقویت میکند؛ چون قیمت طلای داخلی از ترکیب اونس جهانی و نرخ دلار اثر میگیرد. در نمودار یکساله نیز مشخص است که دلار حدود ۱۰۷.۶٪ رشد کرده، اما طلای ۱۸ عیار با بازدهی حدود ۱۷۸.۲٪ جلوتر رفته است. این اختلاف نشان میدهد رشد دلار فقط قیمت طلا را بالا نبرده، بلکه انتظارات تورمی و تقاضای سرمایهگذاری را هم تقویت کرده است؛ به همین دلیل، وقتی دلار صعودی میشود، بخشی از سرمایهگذاران برای حفظ ارزش پول خود به سمت طلا حرکت میکنند.
مقایسه رفتار سرمایهگذاران در جهشهای ۹۷، ۹۹ و ۱۴۰۱
رفتار سرمایهگذاران در جهشهای ۹۷، ۹۹ و ۱۴۰۱ نشان میدهد که هر موج رشد طلا، محرک متفاوتی داشته است. در سال ۹۷، شوک ارزی و بازگشت تحریمها باعث شد مردم برای حفظ ارزش پول به سمت طلا و دلار بروند. در سال ۹۹، رشد نقدینگی و هیجان بازارها باعث شد بخشی از سرمایه همزمان وارد بورس و طلا شود. در سال ۱۴۰۱، بعد از تجربه نوسانهای شدید بورس، طلا دوباره نقش پناهگاه امن را برای سرمایهگذاران تقویت کرد.
|
رفتار سرمایهگذاران در جهشهای قیمتی طلا |
|||
|
دوره جهش |
محرک اصلی |
رفتار سرمایهگذاران |
نتیجه |
|
۱۳۹۷ |
شوک ارزی و بازگشت تحریمها |
هجوم به طلا و دلار |
رشد شدید تقاضای محافظهکارانه |
|
۱۳۹۹ |
رشد نقدینگی و هیجان بازارها | افزایش رفتار هیجانی و ورود سریعتر سرمایهگذاران خرد |
ثبت یکی از بالاترین بازدهیهای سکه |
| ۱۴۰۱ | تورم و نااطمینانی سیاسی | بازگشت توجه به طلا پس از دورهای از آرامش نسبی |
تقویت نقش طلا بهعنوان پناهگاه امن |
آیا نقره در دورههای جهش مورد توجه قرار میگیرد؟
در دورههایی که قیمت طلا رشد زیادی دارد، نقره هم میتواند بیشتر مورد توجه سرمایهگذاران خرد قرار بگیرد؛ چون مبلغ ورود پایینتری نسبت به طلا دارد و در برخی بازههای کوتاهمدت میتواند رشد تندتری ثبت کند. برای نمونه، در بازه ابتدای اردیبهشت تا ۲ خرداد ۱۴۰۵، طلا ۱۸ عیار بیش از ۱۲.۲ درصد بازدهی داشت، اما نقره حدود ۲۰.۷ درصد رشد کرد؛ با این حال، بازدهی نقره از ابتدای سال تا همان تاریخ حدود ۳ درصد بود. این اختلاف نشان میدهد نقره میتواند جهشهای کوتاهمدت قوی داشته باشد، اما رفتار آن پرنوسانتر است.
بنابراین خرید نقره را بهتر است مکمل طلا بدانیم، نه جایگزین کامل آن. طلا همچنان نقش پناهگاه امنتری دارد، اما نقره برای سرمایهگذاران ریسکپذیرتر میتواند در برخی دورهها جذاب باشد.
تحلیل دادههای بازار طلا در دورههای پرنوسان
دادههای اخیر نشان میدهد بازار طلا در ایران فقط از اونس جهانی اثر نمیگیرد و متغیرهایی مثل نرخ دلار، تورم انتظاری و ریسکهای سیاسی هم در مسیر آن نقش مهمی دارند. در فرمولهای رایج قیمتگذاری نیز قیمت داخلی طلا از ترکیب اونس جهانی و نرخ دلار محاسبه میشود؛ بنابراین اگر اونس کاهش پیدا کند اما دلار یا انتظارات تورمی بالا بماند، افت قیمت طلا در بازار داخلی میتواند محدود شود.
