سال ها است هر بار فناوری جدیدی پیدا می شود عده ای قاطعانه می گویند این بار کاغذ تمام شده. اول کامپیوتر آمد بعد تبلت و گوشی های هوشمند و هر بار همین پیش بینی تکرار شد. حالا نوبت هوش مصنوعی است. اما آمار جهانی خلاف این حرف را نشان می دهد. کاغذ نه تنها نمرده در بخش هایی حتی مصرفش بیشتر هم شده. سالانه صدها میلیون تن کاغذ در جهان تولید و مصرف می شود و رونق تجارت آنلاین تقاضا برای کارتن و بسته بندی را بالا برده است. این مقاله به دنبال جواب همین تناقض است که چرا با این همه فناوری ما هنوز کاغذ را رها نکرده ایم.
اگر قصد خرید هم دارید دنبال جنس باکیفیت باشید. کاغذ مرغوب هم به چشم و هم به محیط زیست کمک می کند. خرید از تولید کننده های معتبر داخلی هم خیال شما را راحت می کند هم به چرخه اقتصاد کشور کمک می کند. برای نمونه اگر به دنبال محصول قابل اعتماد در بازار هستید توانایی کاغذ کرمانی را دست کم نگیرید.
چرا هر بار می گویند کاغذ تمام شده
برای درک این داستان اول باید بفهمیم این باور از کجا آمده است. از دهه هفتاد شمسی به این طرف یعنی همزمان با ورود کامپیوترهای خانگی صحبت از دفتر بدون کاغذ شکل گرفت. شرکت های بزرگ دنیا وعده دادند که تا چند سال دیگر دیگر نیازی به چاپ نیست. همه چیز در فایل های الکترونیکی ذخیره می شود و یک جستجوی ساده همه چیز را پیدا می کند.
این وعده کم و بیش محقق شد اما نه آن طور که انتظار می رفت. درست است که نامه های اداری کاغذی کم شد و ایمیل جای شان را گرفت ولی مصرف کاغذ در خانه ها و اداره های دنیا همچنان بالا ماند. تحقیقاتی که چند سال پیش انجام شد نشان داد مصرف سرانه کاغذ در جهان اگرچه از اوج خود فاصله گرفته اما سالانه همچنان صدها میلیون تن است.
پس ببینیم چرا پیش بینی ها اشتباه از آب درآمد. پاسخ در یک کلمه خلاصه می شود رفتار انسانی. انسان ها موجودات عاطفی هستند و هر چقدر هم تکنولوژی پیشرفت کند با بعضی عادت ها راحت کنار نمی آیند. کاغذ فقط یک رسانه نیست بخشی از خاطره و حس لامسه ما است.
مغز انسان با کاغذ راحت تر یاد می گیرد
این جمله عاطفی نیست پشتش علم است. پژوهش های متعددی در دانشگاه های معتبر دنیا نشان دادهاند درک مطلب از روی کاغذ در خیلی از موارد با یادگیری از روی صفحه نمایش یکسان نیست. دلیلش هم پیچیده نیست.
وقتی روی صفحه می خوانید چشم مدام حواسش به نور و حرکت متن است نوار اسکرول مدام بالا و پایین می رود و مغز برای درک طولانی بودن مطلب علامت فیزیکی ندارد. نمی داند مطلب کجا تمام می شود چند صفحه دیگر هست یا کجا به یک بخش مهم رسیده. اما کاغذ جای مشخص دارد سنگینی دارد و حتی بوی آن در خاطره می ماند.
متخصصان علوم شناختی می گویند مغز ما وقتی چیزی را لمس می کند بهتر به یاد می آورد. کاغذ این مزیت را دارد. وقتی صفحه ای را با مداد هایلایت می کنید یا کنار یک پاراگراف خط می کشید آن اطلاعات در ذهن جای عمیق تری باز می کند. این موضوع درباره کتاب های درسی و مطالعه جدی خیلی مهم است.
شاید برای همین است که هنوز وقتی یک سند حقوقی باید امضا شود یا یک قرارداد جدی بسته می شود همه ترجیح می دهند نسخه فیزیکی آن را جلوی شان ببینند. در دنیای معاملات بزرگ هنوز امضای روی کاغذ وزن حقوقی بیشتری نسبت به چند کلیک دارد.
هوش مصنوعی به جای حذف کاغذ به آن نیاز پیدا کرد
اینجا جالب ترین بخش ماجرا شروع می شود. هوش مصنوعی به عنوان آخرین فناوری که قرار بود زندگی ما را دیجیتال کند معرفی شد. مدل های زبانی بزرگ متن تولید می کنند عکس می سازند و میلیون ها کار اداری را خودکار انجام می دهند. طبیعی بود که عده ای بگویند دیگر کتاب و مقاله کاغذی معنا ندارد.
اما اتفاقی که در عمل افتاد برعکس بود. هوش مصنوعی برای اینکه بتواند کار کند به سرورهای عظیمی نیاز دارد که برق زیادی مصرف می کنند و گرمای زیادی تولید می کنند. مدیریت این سرورها به تجهیزاتی نیاز دارد که بخشی از آن در صنعت کاغذ و سلولز کاربرد دارد. مثلا جداکننده های خنک کننده و برخی عایق های خاص از پایه های گیاهی ساخته می شوند.
فراتر از این استفاده پنهان هوش مصنوعی در صنعت تولید کاغذ لایه بندی و بهینه سازی ترکیب الیاف است. کارخانه های مدرن کاغذ امروز از الگوریتم های هوش مصنوعی برای کنترل ضخامت رطوبت و مقاومت کاغذ استفاده می کنند. یعنی همان فناوری که قرار بود کاغذ را بکشد حالا بهترین دستیار کاغذ سازها شده است.
نکته دیگر بسته بندی است. با رشد تجارت الکترونیک و سفارش های آنلاین مصرف کارتن و کاغذ بسته بندی در دنیا به شدت بالا رفته است. هوش مصنوعی که فروش آنلاین را رونق می دهد به طور غیرمستقیم باعث افزایش تقاضا برای کارتن شده است. پس به جای رابطه حذفی یک رابطه پیچیده و گاهی مکمل بین این دو برقرار شده است.
وضعیت کاغذ در بازار ایران فرق دارد
در ایران بحث کاغذ همیشه فراتر از انتخاب بین کاغذ و دیجیتال بوده است. اینجا بحث قیمت دسترسی و تحریم هم وسط می آید. خیلی از خانواده ها هنوز برای خرید کتاب کاغذی هزینه زیادی می پردازند و انتشارات برای تهیه مواد اولیه با مشکلات جدی دست و پنجه نرم می کنند.
در سال های اخیر کمبود کاغذ بارها سر زبان ها افتاده است. نوسان ارز افزایش قیمت مواد اولیه و محدودیت واردات باعث شده کاغذ به کالایی حساس تبدیل شود. در چنین شرایطی هر قشری از جامعه دغدغه مخصوص خودش را دارد. دانش آموز نگران تهیه دفتر است. ناشر نگران انتشار کتاب. اداره ها نگران خرید ملزومات اداری.
اینجا است که کاغذ ایرانی اهمیت دوچندان پیدا می کند. وقتی صحبت از حمایت از تولید داخل و کاهش وابستگی به واردات می شود یکی از پرچم داران این میدان کاغذ کرمانی است. اگر می خواهید بدانید کاغذ ایرانی چقدر می تواند نیاز بازار را پوشش دهد پیشنهاد می کنیم به صفحه کاغذ کرمانی سر بزنید و مشخصات آن را از نزدیک ببینید. محصولی که نشان می دهد تولید داخلی فقط یک شعار نیست و می توان با کیفیت قابل قبول بخشی از نیاز کشور را تامین کرد.
مردم هنوز در خیلی از موارد کاغذ را انتخاب می کنند
شاید تعجب کنید اما در نظرسنجی های جهانی وقتی از مردم می پرسند کدام را برای مطالعه جدی انتخاب می کنید بخش بزرگی همچنان کاغذ را ترجیح می دهند. دلیل این انتخاب را می توان در چند عامل خلاصه کرد.
عامل اول تمرکز است. روی کاغذ خبری از نوتیفیکیشن نیست. از پیام و اعلان و لینک و تبلیغ خبری نیست. چشم فقط با متن روبه رو است و این برای مغز مهم است. مطالعه کاغذی عمق بیشتری دارد و کمتر پراکنده است.
عامل دوم خستگی چشم است. ساعت ها کار با صفحه نمایش باعث خستگی و خشکی چشم می شود. کاغذ چنین فشاری ندارد و برای مطالعه طولانی مناسب تر است. به همین دلیل خیلی از متخصصان هنوز برای مطالعه کتاب درسی به بچه ها کتاب کاغذی توصیه می کنند.
عامل سوم حس مالکیت و خاطره است. کتاب فروشی ها و کتابخانه ها فقط جای نگهداری کتاب نیستند هویت هستند. خیلی ها دوست دارند کتاب خانه شان را از قفسه بردارند ورق بزنند بویش را حس کنند و بعد سر جای شان بگذارند. این تجربه حسی را هیچ تبلتی نمی دهد.
عامل چهارم امنیت و ماندگاری است. فایل دیجیتال می تواند حذف شود هارد خراب شود یا فرمت قدیمی شود. اما یک برگ کاغذ اگر درست نگهداری شود دهه ها می ماند. هنوز هم اسناد تاریخی را روی کاغذ نگه می دارند چون ماندگاری ثابت خودش را نشان داده است.
نتیجه گیری
اگر از این مطلب یک نتیجه بخواهیم بیرون بکشیم این است که نه کاغذ دیجیتال را می کشد نه دیجیتال کاغذ را. پس به جای اینکه طرف یکی را بگیریم ببینیم کجا از کدام بهتر استفاده کنیم.
برای مطالعه عمیق و یادگیری جدی کاغذ را انتخاب کنید. برای دریافت سریع خبر و استفاده روزمره دیجیتال عالی است. برای اسناد مهم نسخه کاغذی داشته باشید. برای بایگانی روزمره و حذف شلوغی دیجیتال بروید. این ترکیب هوشمندانه همان چیزی است که هم زندگی دیجیتال را راحت می کند هم لذت کاغذ را برای تان نگه می دارد.
اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد